حمله به حافظان جنگل شروع بحثی تازه درباره ی بوم تروریسم

به گزارش خرید و فروش حیوان خانگی به نقل از مهر، جنگ فقط با صدای انفجار شناخته نمی شود؛ گاهی بوی سوختگی کاغذهای یک کتابخانه، خاکستر درختان و فروریختن دیوارهای یک مرکز علمی، معنای عمیق تری از ویرانی را روایت می کند. در بین آتش و دود حملات اخیر، این دفعه نه یک پادگان نظامی، بلکه ساختمانی هدف قرار گرفت که مأموریتش محافظت از جنگلها، مراتع و منابع طبیعی بود؛ جایی که کارشناسان محیط زیست، نیروهای یگان حفاظت و محققان حوزه آب و خاک در آن فعالیت می کردند.

شهادت برخی از کارکنان و نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی

۸ فروردین امسال، حمله ای هوایی به سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، ساختمان های اداری، مرکز آموزش و ترویج، کتابخانه، موزه تاریخ منابع طبیعی ایران و ساختمان یگان حفاظت را هدف قرار داد؛ حمله ای که بگفته مسئولان این سازمان، علاوه بر تخریب گسترده، به شهادت برخی از کارکنان و نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی منجر شد؛ نیروهایی که در روزهای نوروز در آماده باش محافظت از جنگلها و مراتع کشور بودند.

این حادثه حالا فراتر از یک خبر نظامی یا امنیتی، بحث تازه ای را درباره ی «بوم تروریسم» و هدف قرار گرفتن نهادهای محیط زیستی در جنگ های نوین مطرح کرده است؛ مفهومی که کارشناسان آنرا به معنای تخریب عامدانه محیط زیست، منابع طبیعی و زیرساخت های علمی و زیستی در جریان درگیری ها تعریف می کنند.

رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور اعتقاد دارد آن چه رخداده صرفا تخریب چند ساختمان نبوده، بلکه ضربه ای مستقیم به یک نهاد علمی و بین المللی فعال در عرصه مدیریت پایدار سرزمین بوده است.

علی تیموری افلاطونی در تشریح ابعاد این حمله گفته است: «ساختمان اداری آموزش و ترویج، دفتر روابط عمومی و امور بین الملل سازمان، موزه باارزش تاریخ کهن منابع طبیعی ایران، کتابخانه سازمان و ساختمان یگان حفاظت هدف برخورد قرار گرفتند و تخریب شدند.»

به گفته وی، دردناک ترین بخش ماجرا شهادت کارشناسان و نیروهای یگان حفاظتی بوده که در تعطیلات نوروز برای ممانعت از تخریب جنگلها و مواجهه با آتشسوزی ها در حالت آماده باش بودند.

آسیب به حافظه علمی

اما یکی از مهم ترین بخش های این حمله، تخریب سالن شورای حکام مرکز بین المللی مدیریت جامع حوزه های آبخیز و منابع زیستی زیر پوشش یونسکو (ICIMWB) بود؛ مرکزی که از سال ۲۰۲۱ برای توسعه ی همکاریهای علمی، پژوهشی و بین المللی در عرصه مدیریت منابع طبیعی و مواجهه با بحران های اقلیمی فعالیت می کرد.

کارشناسان محیط زیست باور دارند هدف قرار گرفتن چنین مراکزی، تنها خسارت فیزیکی به یک ساختمان نیست؛ بلکه صدمه به حافظه علمی، ظرفیتهای پژوهشی و شبکه های همکاری بین المللی در عرصه محیط زیست شمرده می شود.

در سالیان اخیر، جهان بالاتر از گذشته با نتایج محیط زیست جنگ ها مواجه شده است. از آتشسوزی چاه های نفت کویت در دهه ۹۰ میلادی گرفته تا تخریب سدها، جنگلها و زیرساخت های انرژی در جنگ های جدید، همگی نشان داده اند که طبیعت اغلب یکی از قربانیان خاموش درگیری هاست.

به همین دلیل سازمان ملل متحد سال ها پیش ششم نوامبر را بعنوان «روز جهانی پیش گیری از تخریب محیط زیست در جنگ ها و درگیری های مسلحانه» نامگذاری کرد؛ روزی که هدف آن جلب توجه جهانی به آثار ماندگار جنگ بر اکوسیستم ها و منابع طبیعی است.

نقض آشکار حقوق بشردوستانه

اکنون هم مسئولان منابع طبیعی ایران باور دارند حمله اخیر، صرفا یک اقدام نظامی نبوده و ابعاد حقوقی و بین المللی گسترده ای دارد. افلاطونی می گوید هدف قرار دادن یک سازمان علمی و محیط زیستی غیرنظامی، نقض آشکار حقوق بشردوستانه بین المللی و مغایر با اصول مندرج در کنوانسیون های ژنو و کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای محافظت از اموال فرهنگی و علمی در زمان جنگ است.

پروتکل های الحاقی کنوانسیون های ژنو به صراحت بر محافظت از مراکز علمی، آموزشی و غیرنظامی تاکید دارند؛ موضوعی که حالا بار دیگر بحث خلأهای اجرائی حقوق بین الملل در محافظت از نهادهای محیط زیستی را مطرح کرده است.

در همین حال، برخی کارشناسان باور دارند مفهوم «بوم تروریسم» درحال تبدیل شدن به یکی از واژه های کلیدی ادبیات امنیتی و محیط زیستی جهان است؛ مفهومی که بر این ایده تاکید دارد که تخریب طبیعت و زیرساخت های زیستی، می تواند ابزاری برای اعمال فشار، ایجاد بحران انسانی و تضعیف امنیت کشورها باشد.

حمله به منابع طبیعی، فقط نابودی چند ساختمان یا از بین رفتن اسناد و تجهیزات نیست؛ چنین اتفاقاتی می تواند روند محافظت از جنگلها، مدیریت منابع آب، مواجهه با بیابان زایی و برنامه های محیط زیست را برای سال ها تحت تاثیر قرار دهد.

اکنون در بین آوار ساختمان ها و قفسه های سوخته کتابخانه، پرسشی جدی تر از همیشه مطرح شده است؛ این که آیا در جنگ های امروز، محیط زیست و نهادهای علمی هم به اهداف مستقیم تبدیل گشته اند؟

شاید پاسخ این پرسش را بتوان در تصویری پیدا کرد که پس از حمله باقیمانده است؛ تصویری از ساختمانی ویران شده که روزی محل گفت و گوی کارشناسان درباره ی حفظ خاک، آب، جنگل و آینده زمین بود.